Khối cơ thấp ở trẻ — vì sao quan trọng

Một câu hỏi ít được đặt ra

Khi nhận phiếu kết quả của con, hầu hết gia đình nhìn vào hai dòng: cân nặng và chiều cao. Nếu hai con số đó bình thường, phiếu được cất đi.

Nhưng trên phiếu còn một dòng khác — khối cơ. Và ở nhiều trẻ, dòng này thấp hơn mức nên có, kể cả khi cân nặng hoàn toàn bình thường.

Câu hỏi là: khối cơ của một đứa trẻ tiểu học thì có gì đáng quan tâm? Con còn nhỏ, đâu cần cơ bắp.

Đây là bài viết trả lời câu hỏi đó.

Cơ không chỉ để vận động

Trong hình dung thông thường, cơ là thứ giúp ta nhấc đồ và chạy nhảy. Điều này đúng nhưng chưa đủ.

Khối cơ vân là nơi tiêu thụ đường lớn nhất trong cơ thể. Sau mỗi bữa ăn, phần lớn lượng đường trong máu được đưa vào cơ để dự trữ và sử dụng. Trẻ có khối cơ tốt xử lý bữa ăn êm hơn: đường vào máu được dọn đi nhanh, tuyến tụy không phải làm việc quá sức.

Ngược lại, khi khối cơ thấp, cùng một bữa ăn đó sẽ để lại lượng đường lưu lại trong máu lâu hơn. Cơ thể bù bằng cách tiết thêm insulin. Lặp lại trong nhiều năm, đây là con đường dẫn tới tình trạng kháng insulin.

Cơ cũng là nơi quyết định cơ thể tiêu bao nhiêu năng lượng khi nghỉ ngơi. Hai đứa trẻ cùng cân nặng, đứa có nhiều cơ hơn tiêu nhiều năng lượng hơn ngay cả khi đang ngồi học. Đây là lý do vì sao hai trẻ ăn giống nhau mà một em tăng cân còn em kia thì không.

Và cơ là nơi lưu giữ dự trữ đạm của cơ thể. Khi trẻ ốm, đây là kho dự trữ được huy động để phục hồi.

Bằng chứng nói gì

Phần này dựa trên các nghiên cứu truy xuất từ PubMed.

Sức mạnh cơ liên quan tới nguy cơ chuyển hóa, độc lập với cân nặng và mức vận động. Một nghiên cứu trên 1.421 trẻ đăng trên tạp chí Pediatrics cho thấy sức mạnh cơ chuẩn hóa theo cân nặng có liên quan độc lập với nguy cơ chuyển hóa thấp hơn ở cả trẻ trai và trẻ gái. Đáng chú ý, khi đưa vào cùng một mô hình với tuổi, chỉ số khối cơ thể, thể lực tim mạch và mức vận động, thì chỉ còn ba yếu tố giữ được ý nghĩa: chỉ số khối cơ thể, tình trạng ít vận động, và sức mạnh cơ (DOI).

Mức độ liên quan có thể lượng hóa được. Nghiên cứu tiếp theo của cùng nhóm tác giả trên 1.326 trẻ, đăng trên American Journal of Preventive Medicine, ghi nhận: cứ mỗi 5% giảm đi của sức mạnh cơ chuẩn hóa, khả năng thuộc nhóm nguy cơ chuyển hóa cao tăng khoảng 1,45 đến 1,48 lần — sau khi đã hiệu chỉnh cho thể lực tim mạch và mức vận động (DOI).

Điều này quan sát được ở lứa tuổi tiểu học, không chỉ ở thiếu niên. Một nghiên cứu trên 452 trẻ Chile 7–9 tuổi, đăng trên European Journal of Pediatrics, xác định được ngưỡng sức mạnh cầm nắm chuẩn hóa theo cân nặng có khả năng phân biệt nhóm nguy cơ chuyển hóa. Chính các tác giả lưu ý rằng độ chính xác của ngưỡng này còn hạn chế, đặc biệt ở trẻ trai, nên cần thận trọng khi diễn giải (DOI). Kết quả tương tự cũng được ghi nhận trên 1.950 trẻ em và thiếu niên Colombia trong nghiên cứu FUPRECOL đăng trên Scientific Reports (DOI).

Một giới hạn cần nói rõ. Các nghiên cứu trên đo sức mạnh cơ bằng lực kế cầm tay, không đo khối cơ bằng phương pháp phân tích trở kháng như thiết bị đang dùng tại trường. Hai chỉ số này liên quan chặt với nhau nhưng không đồng nhất. Vì vậy kết quả khối cơ trên phiếu của con nên được hiểu là một dấu hiệu để lưu ý và theo dõi, không phải một kết luận về nguy cơ sức khỏe của riêng em đó.

Vậy gia đình làm gì

Điểm dễ chịu của chỉ số này là nó thay đổi được, và cách thay đổi thì không tốn tiền.

Cơ chỉ phát triển khi được sử dụng. Đây là nguyên tắc duy nhất cần nhớ. Không có thực phẩm nào, sản phẩm nào làm tăng khối cơ nếu cơ không được dùng đến.

Tổ chức Y tế Thế giới khuyến nghị trẻ 5–17 tuổi có trung bình ít nhất 60 phút hoạt động thể lực cường độ vừa đến mạnh mỗi ngày, và trong đó nên có ít nhất ba buổi mỗi tuần với hoạt động cường độ mạnh giúp tăng cường cơ và xương.

Loại vận động thứ hai mới là loại tác động tới khối cơ. Đó là những hoạt động mà cơ thể phải chịu tải:

• Leo trèo, đu xà, treo người trên thanh ngang
• Nhảy dây, bật nhảy, chạy nước rút ngắn
• Bơi lội
• Các trò chơi dân gian có kéo, đẩy, mang vác nhẹ

Đây đều là những việc trẻ tiểu học làm được ở sân trường hoặc sân nhà, không cần thiết bị và không cần huấn luyện viên.

Đạm là nguyên liệu, nhưng chỉ là nguyên liệu. Mỗi bữa chính nên có một nguồn đạm rõ ràng: trứng, cá, thịt, tôm cua, đậu đỗ, sữa và chế phẩm sữa. Đủ đạm mà không vận động thì phần dư sẽ thành mỡ chứ không thành cơ. Vận động mà thiếu đạm thì cơ thể không có vật liệu để xây.

Giấc ngủ là lúc cơ được tạo ra. Quá trình phục hồi và phát triển khối cơ diễn ra mạnh nhất trong giấc ngủ sâu ban đêm. Trẻ 6–12 tuổi được khuyến nghị ngủ 9–12 giờ mỗi ngày, với giờ ngủ cố định.

Thời gian ngồi liên tục là yếu tố ít ai để ý. Một đứa trẻ có 60 phút đá bóng nhưng ngồi liên tục 10 giờ còn lại trong ngày vẫn ở tình trạng bất lợi. Cứ mỗi giờ ngồi học hoặc ngồi trước màn hình, nên có vài phút đứng dậy vận động.

Điều nên nhớ

Khối cơ thấp không phải là một tình trạng cần lo lắng ngay. Nhưng nó là chỉ dấu sớm, xuất hiện trước khi cân nặng kịp nói ra điều gì — và nó là chỉ dấu thay đổi được bằng những việc rất bình thường.

Nếu phiếu của con có dòng này, thì việc cần làm không nằm ở bếp mà nằm ở sân chơi.

Nguồn tham khảo: các nghiên cứu được truy xuất từ PubMed và trích dẫn kèm mã DOI ở trên; Hướng dẫn hoạt động thể lực và hành vi tĩnh tại của Tổ chức Y tế Thế giới (2020); Khuyến cáo thời lượng ngủ trẻ em của Viện Y học Giấc ngủ Hoa Kỳ.

Tài liệu giáo dục sức khỏe của HINU. Không thay thế chẩn đoán hay chỉ định của bác sĩ. Nếu con bạn có vấn đề sức khỏe cần theo dõi, hãy trao đổi với nhân viên y tế.